Orgels en kronen
Unieke serie en een bijzondere klank
In de kerk vallen direct de prachtige kroonluchters met kaarsen op. Vier kronen met 30 armen en 10 kronen met 18 armen. Zij stammen uit 1640. De gilden hebben ze aan de kerk 'geschonken' in opdracht van de stad. Het stadsbestuur zelf kon de kroonluchters niet betalen en vond deze oplossing om de kerk toch van de gewenste verlichting te voorzien.
Heel bijzonder is het dat alle acht kroonluchters in het schip van de kerk in een serie door één kopersmederij gemaakt zijn. De Stevenskerk is waarschijlijk de enige kerk in Nederland waar een dergelijke serie ongeschonden bewaard is gebleven, in ieder geval wat het aantal en de grootte van kroonluchters betreft.
Bij de laatste restauratie van de kroonluchters (in 2007) is een deel takelbaar gemaakt.
Samen met de kroonluchters bepaalt het monumentale Königorgel voor een belangrijk deel het 'gezicht' van de Stevenskerk. Dit orgel is tussen 1774 en 1776 door Ludwig König gebouwd. Het is een van de weinige nog overgebleven orgels van zijn hand en staat bij organisten en liefhebbers bekend om zijn bijzondere klank.
In de kerk zijn nog drie kleinere orgels aanwezig: het Assendelft-orgel, het Ardennen-orgel en het Clerinx-orgel. Twee daarvan zijn net als het Königorgel rijksmonumenten.
König-orgel
 |
onderhoudswerkzaamheden aan het instrument plaats, die echter niet altijd even vakkundig werden uitgevoerd. Bij het bombardement van 1944 raakte het orgel ernstig beschadigd, toen de toren instortte en gedeeltelijk op de kerk viel, en bovendien de kas en veel pijpen door bomscherven geraakt werden. De omvangrijke restauratie was in 1974 gereed, waarna in 1996 en 1998 nog intonatiecorrecties plaatsvonden. In de zomermaanden (juni t/m september) wordt het Königorgel bespeeld tijdens de wekelijkse concerten op dinsdagavond, georganiseerd door de Nijmeegse Orgelkring www.nijmeegseorgelkring.org
Dispositie
| Rugpositief (RP) | Hoofdwerk (HW) | Bovenwerk (BW) | Pedaal (Ped) |
| Bourdon 16' | Prestant 16' | Quintadena 16' | Principaal 16' |
| Prestant 8' | Octaaf 8' | Coppel 8' (prest.) | Subbas 16' |
| Klein bourdon 8' | Roergedekt 8' | Wijdgedekt 8' | Violonbas 16' |
| Flûte traverse D 8' | Gemshoorn 8' | Viola da gamba 8' | Quintbas 12' |
| Octaaf 4' | Quintgedekt 6' | Octaaf 4' | Octaafbas 8' |
| Flûte à bec 4' | Octaaf 4' | Quintfluit 1 1/2' | Roerbas 8' |
| Quint 3' | Roerfluit 4' | Mixtuur 5 st. | Quint 6' |
| Klein octaaf 2' | Tertiaan 3 1/5' | Nasard 2 st. | Octaaf 4' |
| Flageolet 1' | Superoctaaf 2' | Cornet D 6 st. | Bombarde 16' |
| Mixtuur 6 st. | Fournituur 3 st. | Superoctaaf B 2' | Trompet 8' |
| Carillon D 3 st. | Mixtuur 6 st. | Carillon D 3 st. | Clairon 4' |
| Trompet 8' | Trompet B/D 16' | Trompet B 4' | Cornetbas 2' |
| Basson 8' | Trompet 8' | Hautbois D 8' | |
| Vox humana 8' | Vox angelica B 2' | ||
| Vox humana 8' | |||
|
Echo D 8' |
Koppelingen: HW–RP, HW–BW, Pedaal–HW, Pedaal–RP, tremulanten RP en BW.
De vulstemmen zijn als volgt samengesteld:
|
Fournituur HW | ||||||
| C: | 1 1/3 | 1 | 1/2 | |||
| c: | 2 | 1 1/3 | 2/3 | |||
| c1: | 2 2/3 | 2 | 1 | |||
| c2: | 5 1/3 | 4 | 2 | |||
| Mixtuur HW | ||||||
| C: | 1 | 2/3 | 1/2 | 2/5 | 1/3 | 1/4 |
| c: | 2 | 1 1/3 | 1 | 4/5 | 2/3 | 1/2 |
| c1: | 2 2/3 | 2 | 1 3/5 | 1 1/3 | 1 | 2/3 |
| c2: | 5 1/3 | 4 | 3 1/5 | 2 2/3 | 2 | 1 1/3 |
| Mixtuur RP | ||||||
| C: | 1 | 2/3 | 1/2 | 2/5 | 1/3 | 1/4 |
| c: | 1 1/3 | 1 | 4/5 | 2/3 | 1/2 | 1/2 |
| c1: | 2 | 1 1/3 | 1 | 4/5 | 2/3 | 2/3 |
| c2: | 4 | 2 2/3 | 2 | 1 3/5 | 1 | 1 |
| Carillon RP | ||||||
| c1: | 4 | 1 3/5 | 1/2 | |||
| Mixtuur BW | ||||||
| C: | 1 | 2/3 | 1/2 | 2/5 | 1/3 | |
| c: | 1 1/3 | 1 | 4/5 | 2/3 | 1/2 | |
| c1: | 2 | 1 1/3 | 1 | 4/5 | 2/3 | |
| c2: | 2 2/3 | 2 | 1 3/5 | 1 1/3 | 1 | |
| Nasard BW | ||||||
| C: | 2 2/3 | 2 | ||||
| Cornet BW | ||||||
| c1: | 8 | 5 1/3 | 3 1/5 | 2 2/3 | 2 | 1 3/5 |
| Carillon BW | ||||||
| c1: | 4 | 1 3/5 | 1 | |||
Toonhoogte a1 = 425 Hz
Temperatuur: evenredig zwevend
Omvang manuaal: C–f3
Omvang pedaal: C–d1
Windvoorziening: acht spaanbalgen met twee elektrische windmachines
Winddruk: 94 mm
Ardennen-orgel
 |
Van de vier orgels die de Stevenskerk rijk is, is het koororgel het oudste. Het is te dateren in de tweede helft van de zeventiende eeuw, wellicht rond 1700. De bouwer is onbekend. Voordat de Nijmeegse kerkvoogdij het in 1965 aankocht, stond het in de St.-Quintinuskerk in Wommersom (Vlaams-Brabant); het wordt ook wel ‘Koor-orgel’ genoemd.
Het instrument is in 1974 door fa. Vermeulen uit Weert gerestaureerd. Hierbij werd het klavier aan de oorspronkelijke kant, d.w.z. de achterzijde, teruggeplaatst. In 1990 volgde een herstemming door fa. Vermeulen (middentoonstemming van acht reine tertsen). Hierdoor leent het orgel zich goed voor de uitvoering van oude muziek. Het pijpwerk is nog grotendeels oud; nieuw zijn de Tierce (discantgedeelte), Quinte B en Sesquialter D. Het orgel beschikt over een manuaal en een aangehangen pedaal. Beide klavieren werden vernieuwd naar voorbeelden in Hattem (pedaal van het koororgel aldaar) en in het Belgische Engsbergen (een van de manualen van het Verbueckenorgel).Het koororgel wordt regelmatig bespeeld in de concertserie van de Nijmeegse Orgelkring. www.nijmeegseorgelkring.org
De dispositie van het instrument is als volgt:
| Bourdon 8' Prestant 4' Flûte 4' Nasard 3' Doublette 2' Quarte de nasard 2' |
Tierce 1 3/5' Quinte B 1 1/2' Fourniture 3 st. Sesquialter D 2 st. Cornet D 4 st. Trompette 8' |
De vulstemmen zijn als volgt samengesteld:
| Fourniture | ||||
| C: | 1 | 2/3 | 1/2 | |
| c: | 1 1/3 | 1 | 2/3 | |
| cis1: | 2 2/3 | 2 | 1 1/3 | |
| cis2: | 5 1/3 | 4 | 2 2/3 | |
| Sesquialter | ||||
| cis1: | 2 2/3 | 1 3/5 | ||
| Cornet | ||||
| cis1: | 4 | 2 2/3 | 2 | 1 3/5 |
Toonhoogte a1 = ca. 435 Hz
Temperatuur: gemodificeerde middentoonstemming
Omvang manuaal: CDEFGABHc–c3, kort octaaf
Omvang aangehangen pedaal: CDEFGABHc–a
Windvoorziening: twee kleine spaanbalgen (windlade gerestaureerd)
Winddruk: 95 mm
Assendelftorgel
 |
|
Dispositie |
Toonhoogte: a1 = 435 Hz Temperatuur: evenredig zwevend Omvang manuaal: C–c3 Windvoorziening: magazijnbalg Winddruk: 58 mm |
Clerinxorgel
 |
|
Manuaal I |
Manuaal II |
De samenstelling van de vulstemmen:
|
Mixtuur | |||
| C: | 1 | 2/3 | 1/2 |
| c: | 1 1/3 | 1 | 2/3 |
| c1: | 2 | 1 1/3 | 1 |
| c2: | 2 2/3 | 2 | 1 1/3 |
| Cornet | |||
| cis1: | 4 | 2 2/3 | 2 |
| Sesquialter | |||
| cis1: | 2 2/3 | 1 3/5 | |
Manuaalomvang: C–g3
Pedaalomvang: C–d1
Toonhoogte a1: 435 Hz
Temperatuur: evenredig zwevend
Windvoorziening: magazijnbalg
Winddruk: 65 mm